Ábyrg starfsemi
Við erum fyrirmynd í samfélagsábyrgð og afgreiðum ekki fólk undir 20 ára aldri. Starfsemin byggir á faglegum og öguðum vinnubrögðum.
Ábyrg starfsemi
Við erum fyrirmynd í samfélagsábyrgð og afgreiðum ekki fólk undir 20 ára aldri. Starfsemin byggir á faglegum og öguðum vinnubrögðum.
Mikilvægur þáttur í ábyrgri starfsemi er að tryggja að viðskiptavinir hafi náð 20 ára aldri. Hulduheimsóknum er ætlað að efla starfsfólk við skilríkjaeftirlit. Hulduheimsókn fer þannig fram að viðskiptavinir á aldrinum 20 – 23 ára versla í Vínbúðum og skila niðurstöðum til rannsóknaraðila um hvort viðkomandi hafi þurft að framvísa skilríkjum. Árangur hulduheimsókna var 90%. Með samstarfi við island.is og lögregluna er kleift að skanna rafræn ökuskírteini á öllum afgreiðslukössum og tengja beint við gagnagrunn lögreglunnar til að sannreyna aldur ungra viðskiptavina.
ÁTVR heldur grænt bókhald og skilar jafnframt gögnum til Umhverfisstofnunar.
Græn skref eru verkfæri fyrir opinbera aðila til að vinna markvisst að umhverfismálum samkvæmt skýrum gátlistum. Skrefin eru fimm og veitir Umhverfisstofnun viðurkenningu þegar hverju skrefi er lokið. Allar starfsstöðvar ÁTVR hafa innleitt öll fimm skrefin.
Í töflunni eru sýndir valdir mælikvarðar úr grænu bókhaldi, þróun þeirra milli áranna 2024 og 2025 og markmið fyrir árið 2025. Mælikvarðarnir ná til prentunar, innkaupa á rekstrarvörum, ræstiefna og umbúða.
| Markmið 2025 | ||||
|---|---|---|---|---|
| Prentun | ||||
| kg/stg. | ||||
| hlutfall | ||||
| Einnota vörur | ||||
| stk/stg. | ||||
| Ræstiefni | ||||
| hlutfall | ||||
| hlutfall | ||||
| Umbúðir | ||||
| stk/Mltr. | ||||
| kg/Mltr. |
Umbúðir eru meðal helstu forgangsmála ÁTVR samkvæmt mati á mikilvægustu umhverfis- og loftslagsáhrifum. Þær eru einn stærsti losunarþáttur virðiskeðjunnar og hafa veruleg áhrif á loftslag og nýtingu auðlinda.
Lífsferilsgreining á vörusafni ÁTVR, unnin í samstarfi við norrænar áfengiseinkasölur, sýnir að stór hluti umhverfisáhrifa tengist umbúðum. Glerumbúðir hafa hæsta kolefnisspor á hvern lítra samanborið við aðrar algengar umbúðagerðir.
Meginhluti þessara áhrifa myndast utan eigin rekstrar, eftir að vörur eru seldar neytendum, og falla því undir óbeina losun í virðiskeðju (Scope 3). ÁTVR hefur þó veruleg áhrif á þróun mála með innkaupastefnu, kröfum til birgja og markvissri upplýsingagjöf til viðskiptavina um kolefnisspor og umbúðaval.
Á árinu voru seldar tæplega 48 milljónir eininga í Vínbúðunum.
Heildarlosun frá umbúðum nam 10.869 tonnum CO₂ og minnkaði um 6% frá fyrra ári. Losun á hverja selda milljón lítra lækkaði um 0,4%, úr 509 í 507 tCO₂, sem endurspeglar áframhaldandi hagræðingu í umbúðavali. Ástæður fyrir minni samdrætti eru meðal annars að hlutfall bjórs í álumbúðum er nú þegar mjög hátt og að aukning á léttgleri hefur staðið í stað.
Miðað við selda lítra eru 39% af víni í 750 ml glerflöskum (rauðvín, hvítvín og rósavín) í léttgleri (<420 g). Hlutfall bjórs í álumbúðum var 93,7%.
Hægt er að sjá upplýsingar um áfengissölu á vef Vínbúðanna, þar er hægt að sjá m.a. sölu út frá umbúðum.
ÁTVR er hluthafi og einn af stofnendum Endurvinnslunnar hf. og tekur þannig beinan þátt í uppbyggingu og þróun skilagjaldskerfis einnota drykkjarumbúða á Íslandi. Endurvinnslan annast söfnun og meðhöndlun umbúða og gegnir lykilhlutverki við að tryggja há skilahlutföll og endurvinnslu efna.
Allar einnota drykkjarumbúðir sem ÁTVR setur á markað falla undir skilagjaldskerfið og flokkast sem hættulaus úrgangur. Skilahlutfall ársins var 94% og allar umbúðir sem skilað er í kerfið fara í efnisendurvinnslu. Engin urðun á sér stað innan skilakerfisins.
Áætlað er að um 6% seldra umbúða skili sér ekki í skilakerfið. Þær fara að hluta í almennt úrgangskerfi sveitarfélaga þar sem hluti er endurunninn en hluti fer til orkuvinnslu eða urðunar. Þetta undirstrikar mikilvægi þess að viðhalda háu skilahlutfalli og efla hvata til skilagreiðslu.
ÁTVR leggur áherslu á að draga úr kolefnisspori umbúða með:
Sameiginleg áhersla norrænu einkasalanna er að framleiðendur noti léttgler, sérstaklega fyrir vörur sem framleiddar eru í miklu magni. Samhliða má búast við auknu framboði á víni og bjór í öðrum umbúðagerðum, svo sem pappaumbúðum, sem hafa lægra kolefnisspor en hefðbundið gler.
Markmið ÁTVR er að draga úr kolefnisspori umbúða um 50% fyrir árið 2030 miðað við 2020.
Til að ná markmiðinu um 50% samdrátt fyrir 2030 þarf að meðaltali um 10-11% árlegan samdrátt frá og með 2025. Það er í samræmi við þróun sem styður við markmið um að takmarka hlýnun jarðar við 1,5°C.
Áfram verður unnið að því að:
Orkunotkun fyrirtækisins nær til allrar starfseminnar, þ.e. höfuðstöðva, dreifingarmiðstöðvar og Vínbúða.
Á Stuðlahálsi eru höfuðstöðvar, dreifingarmiðstöð og Vínbúðin Heiðrún staðsett og liggja fyrir fullnægjandi mælingar á raforku og heitu vatni. Fyrir Vínbúðir í leiguhúsnæði er notkun áætluð hlutfallslega miðað við fermetrafjölda. Orkunotkun utan fyrirtækisins, svo sem í flutningum eða hjá birgjum, er ekki hluti af þessari umfjöllun.
Við umbreytingu eldsneytis og heits vatns í orkueiningar (kWst) er stuðst við staðlaða orkustuðla.
Heildarorkunotkun ársins nam samtals 12,3 GWst. Orkunotkunin samanstóð af raforku, heitu vatni og eldsneyti sem fyrirtækið notaði. Af heildarorkunotkun var 96% frá endurnýjanlegum orkugjöfum.
| Raforka samtals | 0,4% | |
| 100% | ||
| 100% | ||
| 53% | ||
| 0% | ||
| Heitt vatn samtals |
Heildarraforkunotkun nam 1.820.334 kWst, sem er 0,4% aukning frá fyrra ári. Um þriðjungur raforkunnar er notaður á Stuðlahálsi, þar sem starfrækt er hússtjórnarkerfi sem stýrir álagi, vaktar hitastig og fylgist með raforkunotkun í rauntíma.
Aukning raforkunotkunar á Stuðlahálsi skýrist að mestu af framkvæmdum og fjölgun rafbíla í rekstri. Á lóðinni eru 22 hleðslustöðvar fyrir rafbíla og er gert ráð fyrir að raforkunotkun haldi áfram að aukast samhliða orkuskiptum bifreiða.
Raforkunotkun Vínbúða er að fullu mæld í verslunum sem samsvara 66% af heildarfermetrafjölda Vínbúða. Fyrir leiguhúsnæði er notkun áætluð hlutfallslega miðað við fermetrafjölda.
Vitneskja um heitavatnsnotkun er sömu takmörkunum háð og vitneskja um rafmagnsnotkun. Heitavatnsnotkun er að fullu þekkt á Stuðlahálsi og 53% af heildarfermetrafjölda Vínbúða. Heitavatnsnotkunin var 56.292 m3 fyrir þessa fermetra.
Heildarnotkun á heitu vatni nam 174.749 m³, sem er 8,5% aukning milli ára. Heitavatnsnotkun á Stuðlahálsi jókst um 6% frá fyrra ári, meðal annars vegna stækkunar á vöruhúsi.
Í Vínbúðum liggja fyrir fullnægjandi mælingar á heitavatnsnotkun sem samsvara 53% af heildarfermetrafjölda. Notkun í leiguhúsnæði er áætluð á sama hátt og raforka.
| Útreikningar | |
|---|---|
| Umhverfis- og orkustofnun 2025 | |
| Umhverfis- og orkustofnun 2024 | |
| -16% | |
| -17% | |
| -3% | |
| 9% | |
| Umhverfis- og orkustofnun 2025 | |
| -12% | |
| -5% | |
Raforkunotkun á fermetra er notuð sem megindlegur mælikvarði á orkunýtni þar sem hún endurspeglar vel eðli starfsemi fyrirtækisins.
Raforkunotkun á fermetra í Vínbúðum lækkaði milli ára, úr 77 kWst/fm í 76 kWst/fm, sem bendir til bættrar orkunýtni þrátt fyrir aukna heildarnotkun.
Fyrirtækið leggur áherslu á markvissan orkusparnað og bætta orkunýtni. Innleiðingu LED-lýsingar er lokið á Stuðlahálsi og allar Vínbúðir eru nú komnar með LED-lýsingu, þar með talið skilti og baklýsingu.
Hússtjórnarkerfi hefur verið innleitt til að stýra álagi, hitastigi og notkun raforku og heits vatns. Þessar aðgerðir hafa stuðlað að lægri raforkunotkun á fermetra.
Orkusparnaðaraðgerðir tengjast jafnframt stefnu fyrirtækisins í loftslagsmálum og stuðla að heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna nr. 7 um sjálfbæra orku og nr. 13 um aðgerðir í loftslagsmálum.
Samantekt á notkun endurnýjanlegra og óendurnýjanlegra orkugjafa er sett fram í kWst. Raforka og heitt vatn sem notuð eru í starfseminni eru að mestu leyti byggð á endurnýjanlegum orkugjöfum, en losun getur verið breytileg milli ára eftir losunarstuðlum og rekstri orkuframleiðenda. Hlutfall endurnýjanlegrar orku í heildarorkunotkun fyrirtækisins er 96%.
Notkun díselolíu og bensíns tekur eingöngu til orkugjafa sem eru notaðir á ökutæki og búnað í eigu ÁTVR. Notkun þessara orkugjafa nam um 4% af heildarorkunotkun.
| Breyting | ||
|---|---|---|
| 9% | ||
| 0% | ||
| -8% | ||
| -34% | ||
| 6% |
ÁTVR innleiðir staðal GRI 101 um líffræðilega fjölbreytni og hefur hafið markvisst áhættumat í virðiskeðjunni í samræmi við LEAP-ramma TNFD. Þar sem megnið af vörum fyrirtækisins á uppruna sinn í landbúnaði eru helstu áhrif á líffræðilega fjölbreytni óbein og tengjast ræktun, landnýtingu og vistkerfaþjónustu í upprunalöndum. Framleiðsla landbúnaðarvara er jafnframt háð heilbrigðum vistkerfum, þar á meðal aðgengi að vatni, jarðvegsheilbrigði og líffræðilegri fjölbreytni. Getur hnignun náttúru því haft áhrif á framboð, gæði og stöðugleika í virðiskeðju ÁTVR.
Áhættumat byggir á WWF Biodiversity Risk Filter og tekur mið af upprunalöndum helstu vöruflokka og vægi þeirra í sölumagni. Greiningin sýnir að hluti vörusafnsins kemur frá svæðum þar sem áhætta er há eða mjög há hvað varðar vatnsáhættu, vistkerfaheilbrigði, skaðvaldaáhættu og tap búsvæða. Veruleg áhrif eru skilgreind á grundvelli áhættueinkunna WWF, umfangs sölumagns og möguleika ÁTVR til að hafa áhrif í gegnum innkaup, kröfugerð og eftirfylgni við birgja.
Á grundvelli greiningarinnar hefur ÁTVR skilgreint forgangssvið í stjórnun náttúruáhættu:
Vottun frá óháðum þriðja aðila er lykiltæki í stýringu náttúruáhættu í virðiskeðju ÁTVR. Viðurkenndar vottanir falla í fjóra flokka: lífræna ræktun, sjálfbæra framleiðslu, bíódínamíska ræktun og sanngjarna framleiðslu.
Vottanir taka til umhverfislegra áhrifa í ræktun og framleiðslu, þar á meðal jarðvegsverndar, vatnsstjórnunar og takmörkunar varnarefna, auk félagslegra þátta.
Vottaðar vörur nema 13,2% af vörunúmerum í vörusafni en 4,4% af seldum lítrum. Markmið er að auka hlutfall vottaðra vara og draga þannig úr náttúruáhættu í virðiskeðju.
Sjálfbær framleiðsla er nú stærsti flokkur vottaðra vara og hefur vaxið markvisst á síðustu árum, sem endurspeglar aukna áherslu á heildstæða umhverfis- og samfélagsábyrgð í virðiskeðju.
ÁTVR hefur ekki eigin landnýtingu eða frumframleiðslu. Helstu áhrif á líffræðilega fjölbreytni eru því óbein og tengjast ræktun og landnotkun í upprunalöndum vara. Líffræðileg fjölbreytni er samþætt innkaupastefnu, kröfugerð og eftirfylgni við birgja.
Vottun frá óháðum þriðja aðila er lykiltæki í áhættustýringu og markmið er að auka hlutfall vottaðra vara í vörusafni til að draga úr náttúruáhættu í virðiskeðju.
ÁTVR mun á árinu 2026 skilgreina mælanleg og tímabundin markmið og viðmið um að draga úr náttúruáhættu í virðiskeðju, í samræmi við GRI 101. Sú vinna byggir á núverandi áhættumati og samspili við birgja og hagsmunaaðila.
ÁTVR kolefnisjafnar beina losun frá eigin starfsemi og vinnur að samdrætti í losun í virðiskeðju. Sú vinna styður jafnframt við vernd vistkerfa þar sem loftslagsbreytingar eru einn af helstu áhrifaþáttum á líffræðilega fjölbreytni.
ÁTVR hefur sett sér formlega loftslagsstefnu í samræmi við lög um loftslagsmál nr. 70/2021. Stefnan tók gildi 1. janúar 2022 og er endurskoðuð reglulega, síðast um áramótin. Í stefnunni eru skilgreind tímasett og mælanleg markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda í starfsemi og virðiskeðju, vernd líffræðilegrar fjölbreytni og kolefnisjöfnun starfseminnar, ásamt skýrum aðgerðum, ábyrgð og eftirfylgni til að ná settum markmiðum.
Í nóvember var tekinn í notkun fyrsti rafknúni vöruflutningabíllinn, sem er mikilvægt skref í innleiðingu loftslagsstefnu okkar og styður markmið um samdrátt í losun.
Á línuritinu hér fyrir neðan eru loftslagsmarkmið til ársins 2030. Flokkað er eftir losun frá fólksbílum, vörubílum (sem er stærsti hlutinn), sendiferðabílum og kælimiðlum. Til viðmiðunar er lína sem sýnir rauntölu beinnar losunar. Í samræmi við markmið Parísarsáttmálans er stefnt að því að draga úr beinni losun um 40% miðað við árið 2016.
Samkvæmt Sjálfbærnivísi PwC 2025 er ÁTVR í hópi þeirra níu fyrirtækja sem standa fremst í sjálfbærnimálum meðal 50 stærstu fyrirtækja landsins. Matið byggir á opinberri upplýsingagjöf um loftslagsstjórnun, markmið og gagnsæi og veitir samanburð við önnur stór fyrirtæki á íslenskum markaði.
Komið er til móts við alla beina losun með fjárfestingum í kolefnisverkefnum hjá Kolviði og Katla Carbon.
Kolviður býður upp á kolefnisbindingu með skógrækt með vottuðum kolefniseiningum, sem eru ekki kolefnisjöfnun heldur styrkur til kolefnisverkefna, samkvæmt skilgreiningum ESRS og GRI. Alls voru keyptar 91 kolefniseiningar hjá Kolviði.
Katla Carbon (áður SoGreen) er íslenskt nýsköpunarfyrirtæki sem þróar nýja tegund kolefniseininga byggða á forðun losunar gróðurhúsalofttegunda með því að tryggja stúlkum í tekjulágum ríkjum aðgang að menntun. Menntun er ein áhrifaríkasta leiðin til þess að fyrirbyggja hjónabönd barna og þungun táningsstúlkna og þannig er hægt að vinna gegn fólksfjölgun og fátækt.
ÁTVR gerði fimm ára samning við Katla Carbon árið 2023 og keypti 50 kolefniseiningar. Einingarnar verða aðeins taldar á móti losun þegar þær hafa orðið virkar og hlotið viðurkennda vottun, í samræmi við kröfur ESRS og GRI.
ÁTVR viðurkennir loftslagsbreytingar af mannavöldum sem verulega áhættu og tækifæri og hefur skuldbundið sig til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í starfsemi sinni með skýrum markmiðum og aðgerðum.
Bein losun ÁTVR (losunarsvið 1) nam 131 tonnum CO₂-ígilda á árinu. Losun vegna flugs starfsmanna, sem fellur undir losunarsvið 3, nam 10 tonnum, samtals 141 tonn. Komið hefur verið til móts við þessa losun með fjárfestingum í kolefnisverkefnum, samhliða markvissum aðgerðum til að draga úr losun til framtíðar.
Umhverfisáhrif vegna vörudreifingar felast annars vegar í losun koltvísýrings vegna eldsneytisbrennslu og hins vegar í sliti á vegum. Langtímamarkmið ÁTVR er að draga úr notkun jarðefnaknúinna bifreiða með rafvæðingu flutninga og endurnýjun bílaflota.
Á www.vinbudin.is má finna nánari upplýsingar um stöðu loftslagsmála og uppfærast tölurnar reglulega. Stefna ÁTVR er að vera fyrirmynd í samfélagslegri ábyrgð með því að draga markvisst úr losun, styðja við náttúruvernd og stuðla að jákvæðum umhverfisáhrifum til lengri tíma.
Í árslok voru 50 Vínbúðir í rekstri. Alls voru seldar 21,4 milljónir lítra af áfengi sem var dreift miðlægt frá dreifingarmiðstöð á Stuðlahálsi. Dreifingin er tvíþætt; 79% er dreift á eigin bílum og 21% af flutningum eru boðnir út. Tóbaki er dreift með eigin bílum á höfuðborgarsvæðinu en önnur dreifing er boðin út. Alls voru keyptir 43.790 lítrar af díselolíu og 1.777 lítrar af bensíni. Samdráttur í kolefnislosun bifreiða var 13 tonn CO2 á árinu.
Alls eru sjö díselbílar, fjórir rafbílar og tveir tengiltvinnbílar í notkun í árslok. Við útreikninga á beinni losun frá bifreiðum er notaður losunarstuðullinn 2,72 fyrir dísel og 2,34 fyrir bensín.
Kælar í Vínbúðum eru 16. Verið er að breyta kælimiðlum úr R404a í CO2. Kælimiðillinn R404a var notaður í öllum kælirýmum, hann hefur ekki áhrif á ósonlagið heldur mikil gróðurhúsaáhrif. Losun af einu kg af R404a hefur sömu áhrif og 3.922 kg af koldíoxíði (1 x 3.922 GWP (e. Global Warming Potential). Kælikerfin eru lokuð, engin óhöpp urðu í kælimiðlum á árinu. Í kerfunum eru 10 kg af kælimiðli. Notast er við sömu aðferð og í Danmörku þar sem áætlað er að 3% tap sé af kælimiðli á ári. Því er áætlað að 8 tonn af koldíoxíð ígildum (CO2íg.) losni á ári. Ný Vínbúð var tekin í notkun á Akureyri með nýjum CO2 kælimiðli. Enn eru 7 Vínbúðir með R404a kælimiðla, þeim verður skipt út á næstu árum.
Bein heildarlosun er 131 tonn af CO2 og er kolefnið bundið hjá Kolviði og forðað hjá Katla Carbon.
| Breyting 24/25 | |
|---|---|
| 0,0% | |
| -10,1% | |
| -11,8% | |
| -11,1% | |
| Samtals | -9,7% |
Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda vegna raforkunotkunar samkvæmt staðbundinni aðferð (location-based) nam 11,7 tonnum CO₂. Þar af féllu 9,2 tonn undir losunarsvið 1 og 2,5 tonn undir losunarsvið 3 vegna leiguhúsnæðis.
Þar sem ekki var keypt græn raforka á árinu nam losun samkvæmt markaðsbundinni aðferð (market-based) 1.026 tonnum CO₂. Munurinn á milli aðferðanna skýrist af breytingum á regluverki um upprunaábyrgðir.
Losun vegna heitavatnsnotkunar nam alls 79 tonnum CO₂, þar af 56 tonn í losunarsviði 1 og 23 tonn í losunarsviði 3. Hærri losunarstuðull heits vatns árið 2024 skýrist af aukinni losun jarðvarmavirkjana milli ára.
Forstjóri ÁTVR ber ábyrgð á loftslagsstefnu og markmiðum fyrirtækisins, þar á meðal markmiði um 50% samdrátt í losun í virðiskeðju fyrir árið 2030 (viðmiðunarár 2020). Markmið og framgangur þeirra eru yfirfarin árlega.
Gæðastjóri ber ábyrgð á gerð loftslagsbókhalds og eftirfylgni markmiða. Loftslagsbókhald er unnið árlega í samræmi við Greenhouse Gas Protocol og byggir á lífsferilsgreiningum, gögnum frá birgjum og viðurkenndum losunarstuðlum. Umfang og aðferðafræði eru endurskoðuð reglulega til að tryggja samanburðarhæfni og áreiðanleika.
Þar sem meginhluti losunar er í virðiskeðju (losunarsvið 3) er lögð áhersla á samstarf við birgja og þróun aðferðafræði fyrir kolefnisspor vöru (PCF). Sjálfbærnisjónarmið eru hluti af innkaupaferlum.
Framgangur er mældur árlega og birtur í sjálfbærniskýrslu. Verði verulegar breytingar á aðferðafræði eða gögnum er grunnár endurreiknað til að tryggja samræmi milli ára.
Forstjórar áfengiseinkasalna á Norðurlöndum undirrituðu stefnuvísi (e. RoadMap) til ársins 2030. Þar er markmiðið að draga saman losun í virðiskeðjunni, losunarsviði 3, um 50% (viðmiðunarár 2020).
Það náðist góður árangur á árinu og er fyrirtækið á réttri leið að markmiði.
Vörusafn áfengis hefur stærsta kolefnissporið, 47.756 tCO2íg og er 96% af heildarlosun fyrirtækisins. Árið 2014 hófst vinna við lífsferilsgreiningu á vörusafni norrænu áfengiseinkasalanna, þá kom í ljós að umbúðir sköpuðu stærsta kolefnissporið. Eftir frekari greiningu var niðurstaðan sú að glerumbúðir skili stærsta sporinu.
Viðmiðunarár 2020 var endurreiknað í sjálfbærniskýrslu síðasta árs á grundvelli nýrrar lífsferilsgreiningar. Samanburðartölur í þessari skýrslu byggja á þeirri uppfærslu og engar frekari breytingar hafa verið gerðar á aðferðafræði.
Á árinu var unnið að gerð aðferðafræði við verkefnið kolefnisspor vöru (PCF) og mun vinna halda áfram næstu ár. Markmiðið er að draga úr losun og auka sjálfbærni, sem verður lykilverkfæri til að stefna að kolefnishlutleysi ásamt því að mæta síauknum kröfum neytenda og lagaumhverfisins um loftslagsábyrgð.
Myndin sýnir nálgun ÁTVR að kolefnishlutleysi: losun í eigin rekstri og vegna flugs er kolefnisjöfnuð, en megináhersla er á samdrátt losunar í virðiskeðjunni.
Heildar kolefnisspor innri og ytri umbúða er 11.574 tonn og minnkaði um 3% milli ára.
ÁTVR hefur reiknað heildar kolefnisspor rekstrarins og er það 50.131 tonn CO2íg. Langstærsti hlutinn er í virðiskeðjunni, losunarsviði 3, 99,6%.
Niðurstöður sýna að fyrirtækið hefur náð utan um stærstu losunarvalda og náð að teikna stóru myndina. Samkvæmt Green House Gas Protocol Technical Guidance for Calculating Scope 3 Emissions eru 15 þættir sem taka þarf afstöðu til og er búið að uppfylla þær kröfur. Rannsóknir á fyrirtækjum í MSCI-vísitölunni sýna að 88% af losun fyrirtækja eru í virðiskeðjunni, losunarsviði 3 og 98% í smásölu.
Framleiðsla á drykkjum stendur fyrir stærsta hluta kolefnissporsins, 48% (23.788 tCO2íg). Næstmesta losunin stafar af framleiðslu drykkjarvöruumbúða og pakkninga 23% (11.574 tCO2íg), þar á eftir kemur ræktun, 16% (7.972 tCO2íg).
Losun á losunarsviði 3 - 49.938 tonn tCO2
Umfang aksturs þriðja aðila vegna dreifingar áfengis á landsbyggðinni er tæplega 4,6 milljónir lítra, 195 tonn af CO2. Það er 21% af seldu heildarmagni áfengis. Miðað er við rauntölur kolefnisspors frá Samskipum, 96,4 g/tonnkm.
Starfsfólk flaug 18 ferðir til og frá Íslandi á árinu 2025. Samkvæmt reiknilíkani ICAO þá er losun þessara ferða rúmlega 6 tonn af CO2. Í innanlandsflugi voru farnar samtals 37 ferðir, flestar til Akureyrar. Samkvæmt reiknilíkaninu var losun tæplega 4 tonn CO2. Þó flug falli undir óbein áhrif er komið til móts við þá losun með fjárfestingum í kolefnisverkefnum hjá Kolviði, alls 10 tonn. Losun er þó birt óskert í loftslagsbókhaldi.
Niðurstaðan var að 81 tonn af CO2 losnuðu út í andrúmsloftið vegna samgangna starfsfólks á árinu. Niðurstaða ársins er verri en fyrri ára sem skýrist meðal annars af því að meðalvegalengd frá vinnustað jókst úr 7,2 km í 7,4 km, meiri akstur og færri samgöngusamningar við starfsfólk. En á móti var minni losun frá einkabílum (fór úr 92 g/km niður í 91 g/km). Losunarstuðull fyrir strætó er 51,3 g/km.
Haldið verður áfram að hvetja starfsfólk til að nota vistvæna samgöngumáta og hefja orkuskipti á bifreiðum. Markmiðið er að ná undir 75 tonn CO2 vegna losunar starfsfólks til og frá vinnu á næsta ári.
Urðaður úrgangur var rúmlega 23 tonn á síðasta ári og úrgangur til orkuvinnslu rúmlega 16 tonn. Flokkunarhlutfall lækkaði í 86% og kolefnisspor úrgangs jókst í 34 tonn af CO2.
Losun frá flutningi áfengis er 1.560 tonn af CO2 og lækkar milli ára um 5,5%, en notað er líkan úr lífsferilsgreiningu vörusafns 2022. Sjóflutningur á stærsta hluta losunar. Stór hluti bjórs er framleiddur innanlands og því er flutningur á honum 3% af losun í virðiskeðjunni, en 11% hjá einkasölum á Norðurlöndum.
Losun frá sjóflutningi neftóbaks er áætluð 6 tonn CO2 og óbreytt á milli ára en 0,4% samdráttur er í sölu neftóbaks, hráefnið í það kemur að stórum hluta frá Filippseyjum. Sjóflutningur tóbaks er 16 tonn og óbreytt þrátt fyrir rúmlega 3% samdrátt í sölu vindlinga.
Með nákvæmari losunartölum frá flutningsaðilum verða tölurnar raunhæfari. Í útreikningum var miðað við 28 g/tonnkm frá Eimskip (kolefnisreiknir Eimskips).
Heildarlosun alþjóðaflutnings er því 1.582 tonn CO2.
Losunarstuðlar fyrir tóbak byggja á lífsferilsgreiningu (LCA) úr rannsókninni Cigarette Smoking: An Assessment of Tobacco’s Global Environmental Footprint Across Its Entire Supply Chain (American Chemical Society, 2018). Samkvæmt henni er kolefnisspor einnar sígarettu um 14 g CO₂íg og vatnsspor um 3,7 lítrar yfir allan lífsferil vörunnar.
Byggt á seldum magntölum er áætluð heildarlosun tóbaks sem fer í gegnum heildsölu ÁTVR um 1.817 tonn CO₂íg.
Bílaleigan Höldur er með ISO 14001 vottun og voru flestir bílar leigðir þaðan. Alls voru keyrðir 10.354 km og losun er eitt tonn. Losun frá leigubílum er óveruleg. Stefnan er ávallt sú að panta vistvæna leigubíla.
| Athugasemdir | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Sala niður um 5,6% - lífsferilsgreining 2023 | |||||
| Sala niður um 5,6% - lífsferilsgreining 2023 | |||||
| Sala niður um 5,6% - lífsferilsgreining 2023 | |||||
| Sala niður um 5,6% - aukning álumb. og léttgler | |||||
| Lífsferilsgreining 2023 | |||||
| Sala niður um 3,2% - 14 g CO2 sígaretta | |||||
| Losunarst. úr 97,0 í 96,4 g/tkm - Samskip 2024 | |||||
| Vistvænni bifreiðar | |||||
| Flokkunarhlutfall 86% | |||||
| Flug kolefnisbundið, 10 tonn CO2 | |||||
| -5,5% | |||||
| -2.927 | * Útreikningar uppfærðir | ||||
GHGP stendur fyrir -Technical Guidance for Calculating Scope 3 Emissions (v 1.0).
Afstaða hefur verið tekin til allra 15 flokka losunarsviðs 3 samkvæmt GHG Protocol. Þeir flokkar sem taldir eru efnislegir fyrir starfsemi ÁTVR eru reiknaðir og birtir í loftslagsbókhaldi. Aðrir flokkar eru metnir óverulegir eða ekki viðeigandi á grundvelli eðlis starfseminnar og skjalfests mats.
Keyptar vörur og þjónusta (Category 1) er langstærsti liðurinn.
| Hlutfall af heildarlosun | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| 0,3% | |||||
| 0,1% | |||||
| 99,6% | |||||
| Losun GHL - Samtals | |||||
| Breyting 24/25 | |||
|---|---|---|---|
| -5,6% | |||
| -14,7% | |||
| 0,0% | |||
| -50,0% | |||
| -5,5% | |||
| 0,1% | |||
| -1,5% | |||
| -4,2% |
Heildarmagn úrgangs minnkaði um 10% og flokkunarhlutfall lækkaði í 86% milli ára. Magn blandaðs úrgangs í urðun jókst um 43% á milli ára, hækkaði um 7 tonn. Umfang á grófum úrgangi, 4 tonn, er vegna viðhaldsframkvæmda og lækkaði. Grófur úrgangur tengist ekki daglegum rekstri heldur tímabundnum framkvæmdum og er breytilegur á milli ára. Öll vörubretti fara í endurnotkun. Viðskiptavinir geta nýtt tóma kassa í sama tilgangi og koma þeir í mörgum tilfellum í staðinn fyrir kaup á burðarpokum.
Íslenska Gámafélagið sér um hirðingu úrgangs og fóru 16 tonn af úrgangi til orkunýtingar í Evrópu.
Heildarlosun CO₂ frá blönduðum úrgangi nemur nú 34 tonnum CO₂, samanborið við 30 tonn CO₂ árið áður.
Megnið af plasti sem fellur til, rúmlega 18 tonn, er glær plastfilma sem fer í endurvinnslu til Pure North Recycling í Hveragerði. Þar með eru tryggð 82% minni loftslagsáhrif af plastinu sem fellur til.
Alls voru 242 tonn flokkuð til endurvinnslu og náðist 86% flokkunarhlutfall. Með endurvinnslu var hægt að koma í veg fyrir að út í andrúmsloftið losnuðu gróðurhúsalofttegundir sem jafngilda 1.248 tonnum af CO2. Það samsvarar ársnotkun á 416 fólksbílum (m.v. að hver fólksbíll losi 3 tonn) eða akstri allra bifreiða ÁTVR í 10 ár.
Aðgerðir: Draga úr blönduðum úrgangi, auka fræðslu og leita leiða til að ná 90% flokkunarhlutfalli til endurvinnslu.
Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna númer 12, Ábyrg neysla, er eitt af mikilvægustu markmiðum ÁTVR. Þótt markmið um 90% flokkunarhlutfall hafi ekki náðst í ár verður áfram stefnt að því hlutfalli næsta ár.
| Breyting % |
| 43% |
| -5% |
| -2% |
| -16% |
| -28% |
| 12% |
| -7% |
| -57% |
| -6% |
| -3% |
| 64% |
| -1% |
| -80% |
| -10% |
Fyrirtækið hefur hvorki fengið sektir né viðurlög vegna brota gegn umhverfislögum né -reglum.
ÁTVR leggur ríka áherslu á umhverfislega ábyrgð í rekstri og styður við sjálfbærnimarkmið sín með Grænum skrefum í ríkisrekstri, grænu bókhaldi og loftslagsstefnu. Þessi nálgun tryggir að fyrirtækið starfi í samræmi við gildandi umhverfislög og reglugerðir, á sama tíma og markvisst er unnið að því að lágmarka umhverfisáhrif starfseminnar.
Stór hluti tekna ÁTVR er með einum eða öðrum hætti hluti af tekjum ríkissjóðs, í formi áfengis- og tóbaksgjalda, virðisaukaskatts og arðs. Í ár nam þessi upphæð um 27.208 milljónum króna, en var 27.578 milljónir króna árið á undan. Greiddur var 750 milljón króna arður í ríkissjóð.
1. janúar 2025 voru gerðar breytingar á áfengis- og tóbaksgjöldum. Áfengisgjald og tóbaksgjald var hækkað um 2,5% á alla flokka.
Hagnaður var 794 milljónir króna, í samanburði við 537 milljónir króna árið 2024. Rekstrartekjur ársins voru 41.139 milljónir króna. Rekstrargjöld námu 41.138 milljónum króna, þar af var vörunotkun 35.326 milljón króna. Rekstrarhagnaður fyrir afskriftir (EBITDA) var 1.154 milljónir króna, eða 2,8%. Arðsemi eiginfjár á árinu var 10,6%.
Tekjur af sölu áfengis voru 33.485 milljónir króna án vsk. og minnkuðu um 2,2%. Alls voru seldir 21,4 milljón lítrar af áfengi. Sala ársins var 5,6% minni í lítrum í samanburði við fyrra ár. Sala dróst saman í léttvíni og bjór en jókst í sölu á sterku áfengi.
Tekjur af sölu tóbaks voru 7.958 milljónir króna án vsk. og jukust um 0,7% á milli ára. Sala tóbaks dróst saman í öllum flokkum.
Í desember 2023 voru á Alþingi samþykkt lög nr. 110/2023 um breytingar á lögum um tóbaksvarnir. Lögin fela í sér innleiðingu á Evrópureglum og munu þau leiða til margvíslegra breytinga í viðskiptum með tóbaksvörur og jurtavörur til reykinga. ÁTVR hefur verið falið það hlutverk að annast framkvæmd og hafa eftirlit með ákveðnum þáttum laganna. Má þar m.a. nefna skýrslugjöf um innihaldsefni og losun, einkennandi bragð, merkingu og umbúðir, rekjanleika, skráningu og öryggisþátt.
Ein helsta breytingin sem verður með nýju lögunum er að allir einingapakkar tóbaksvöru sem seldir verða á Íslandi skulu merktir með einkvæmu auðkenni. Þannig verður hægt að rekja feril vöru frá framleiðanda til fyrsta smásala. Þannig þurfa framleiðendur, innflytjendur, heildsalar, flutningsaðilar og vöruhús að skanna vörur inn og út til staðfestingar á því hvaða vara er stödd á hvaða stað og hvenær. Á árinu hefur verið unnið að uppsetningu kerfisins sem stefnt er að taka í notkun á árinu 2026.